صفحه نخست فرستادن به دوستان نسخه چاپی
لغت نامه دهخدا
 لغت نامه دهخدا 

لغت نامه دهخدا

جستجو:
صفحه کلید فارسی
 
  • در صورتیکه می خواهید عین عبارت جستجو شود، آنرا درون " " قرار دهید مثل "علی اکبر دهخدا" .
  • در صورتیکه عبارت مورد نظر شما پیدا نشود، می توانید خودتان آنرا به لغتنامه اضافه کنید یا درخواست افزودن معنی برای آن را بدهید.
درخواست معنی برای واژه جدید افزودن واژه جدید به همراه معنی آن

 از پروژه لغت نامه حمایت کنید 
دی نشانه های اختصاری
دی . [ دَ / دِ ] (اِخ ) در دین زرتشتی به معنی دادار و آفریننده از صفات اهورمزدا است . || نام ملکی است که تدبیر امور و مصالح دیماه و روز دی به مهر و دی به آذر بدو متعلق است . (برهان ). اسم ملکی است که موکل باشد بر ماه دی و تدبیر امور و مصالحی که در ماه دی ، روز دی به مهر و روزی به آذر واقع شود بدو متعلق است . (جهانگیری ) (آنندراج ). || (اِ) نام روز نهم [ هشتم صحیح است ] از هر ماه فارسی ، و در این روز از ماه دی فارسیان جشن سازند و عید کنند. (برهان ). نام روز نهم (صحیح هشتم ) از هر ماه شمسی . (غیاث ) ۞ (از شرفنامه ٔ منیری ). دی به معنی آفریننده ، دادار در دین زردشتی ، از صفات اهورمزداست و روزهای هشتم ، پانزدهم و بیست و سوم هر ماه شمسی و ماه دهم سال شمسی ، بنام خدادی نامیده شده است و برای اینکه سه روز دی در ماه با هم مشتبه نشوند نام هر یک را به نام روز بعد ملحق میکرده اند. رجوع به گاه شماری تقی زاده و ایران در زمان ساسانیان تألیف کریستنسن ومقاله ٔ محققانه ٔ پرفسور نی برگ ۞ درباره ٔ آیین زروانی در مجله ٔ آزیاتیک 1931 و فرهنگ ایران باستان ص 72 و یشتهای پورداود ج 1 ص 42 و مزدیسنا ص 433 و دائرة المعارف فارسی شود :
که چون ماه آذر بود روز دی
جهان را تو باشی جهاندار کی .

فردوسی .


کجا ماه آذر بد و روز دی
گه آتش و مرغ بریان و می .

فردوسی .


روز دی است خیز و بیار ای نگار می
ای ترک می بیار که ترکی گرفت دی .

مسعودسعد.


|| نام ماه دهم است از سال شمسی و آن مدت بودن آفتاب است در برج جدی که اول زمستان باشد. (برهان ). نام ماه دهم باشد از سال شمسی و آن مدت ماندن نیز اعظم است در برج بره و آن را بتازی جدی خوانند و آن ماه نخستین است از فصل زمستان و در این ماه پارسیان در آن سه روز که نامشان با کلمه ٔ دی آغاز شود عید کنند. (از جهانگیری ). بهندی ماگهه (= ماگه ) گویند. (از غیاث ) (از آنندراج ).ماه اول زمستان . (صحاح الفرس ) :
دی و بهمن و آذر و فرودین
همیشه پر از لاله بینی زمین .

فردوسی .


اگر خواهد و اگر نه بازگردد و دی رفته و تموز درآمده است . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 590).
گرمای حزیران را مر سردی دی را
مر باد بهاری را مر باد خزان را.

ناصرخسرو.


بر باغ قلم درکش وز جور دی آتش کن
چون پیرهن از کاغذ کهسار همی پوشد.

خاقانی .


زان پس که تاخت رخش بهرا چو نو بهار
چون باد دی ببست رکاب و عنان آب .

خاقانی (دیوان چ عبدالرسولی ص 569).


پس فکندش صاحب اندر انتظار
شد زمستان و دی و آمد بهار.

مولوی .


- دیماه ؛ دیماه جلالی ماه دهم از سال شمسی و یکی از ماههای زمستان که اول آن مطابق است تقریباً با شانزدهم دسامبر :
تا به مرداد گرم گردد آب
تا به دیماه سرد گردد باد.

فرخی .


منم نخل و دیماه نخل آمد اینجا
بهار کرم را بهائی نبینم .

خاقانی .


هست آسمان سیاست در آفتاب فضلش
دیماه بندگان را نیسان تازه بینی .

خاقانی .


خیل دیماهی روان کردآفتاب
چشمه بر ماهی روان کرد آفتاب .

خاقانی .


رجوع به دی شود.
- دی مه ؛ مخفف دیماه :
به دی مه بسان بهاران بدی
پرستشگه سوکواران بدی .

فردوسی .


آب دریا را بصحرا در پراکنده کند
از جلالت چون به دی مه قصد زی دریا کند.

ناصرخسرو.


ابر چو پیل هندوان آمدو باد پیل بان
دی مه روس طبع را کشته بپای زندگی .

خاقانی .


بسا محنت که دولت آخر اوست
که دی مه را نتیجه نوبهار است .

خاقانی .


گر به دی مه بر زمین مرده از بهر حنوط
توده ٔ کافور و تنگ زعفران افشانده اند.

خاقانی .


میوه دارم که به دی مه شکفد
که نه برگی نه بری خواهم داشت .

خاقانی .


هم امیدی می پزم با درد و سوز
تا مگر این دی مهم گردد تموز.

مولوی .


|| چون در این ماه غایت شدت سرما باشد لهذا گاهی از لفظ دی سرما مراد باشد مجازاً بمعنی زمستان . (غیاث ). گاهی از لفظ دی مراد سرما باشد. (آنندراج ). زمستان و سرما. (شرفنامه ٔ منیری ). مطلق زمستان . توسعاً زمستان . (یادداشت مؤلف ) :
دلمان چو آب با می ، تن چون بهار با دی .
از بیم چشم حاسد، کش کرده باد باهک .

بوشعیب (از لغتنامه ٔ اسدی ص 286).


جز بوی خلق او نشناسد سموم تیر
جز تف خشم او نبردزمهریر دی .

منوچهری .


همی یخ شد از بوی کافور خوی
برانگیخت از مغز سرمای دی .

اسدی .


دی شوی بینی تو اخراج بهار
لیل گردی بینی ایلاج نهار.

مولوی .


پشه کی داندکه این باغ از کی است
در بهاران زاد و مرگش در دی است .

مولوی .


یکی غله مرداد مه توده کرد
ز تیمار دی خاطر آسوده کرد.

سعدی .


چه جورها که کشیدند بلبلان از دی
ببوی آنکه دگر نوبهار بازآید.

حافظ.


خوش نازکانه می چمی ای بادنوبهار
کآشفتگی مبادت از آشوب باد دی .

حافظ.


واژه های قبلی و بعدی
واژه های قبلی واژه های بعدی
واژه های همانند
28 مورد، زمان جستجو: 0.06 ثانیه
واژهمعنی
دی دی .(اِ، ق ) ۞ روز گذشته و آن را دیروز گویند و در سراج اللغات نوشته که دی بکسر بمعنی روز گذشته است . (از غیاث ). روز گذشته را گویند.(برهان...
دی دی . (رمز) در کتب رجال شیعه رمز است اصحاب هادی علیه السلام را. (یادداشت مؤلف ).
دی دی . [ دِ ] (اِخ ) ۞ توماس (1748-1789م .). مصلح اجتماعی انگلیسی و طرفدار انقلاب امریکا و لغو برده داری بود و از تعلیم و تربیت «طبیعی » در مق...
دی دی . (اِخ ) جان ۞ (1527 تا 1608 م .) کیمیاگر و ریاضیدان انگلیسی . چند سالی در اروپا زیست و مدعی بود که فلزات را به طلا تبدیل کرده است . نز...
دیدی. (زبان مازنی)، دود." تش دی‌." دود آتش.
دی به معنی مادر است.
دٔی دٔی . [ دِ ئی ] (ع اِ) دَأی . (منتهی الارب ). رجوع به دأی شود.
دی دی دی دی . [ دَ دَ ] (ع اِ صوت ) آوازی است که از آن حدی برآورده اند و اصل آن است که نبود برای مردم حدی پس زد اعرابی غلام خود را و گزید ا...
وادی دی وادی دی . [ دَی ی ] (اِخ ) نام جایی در اندلس است . ابن عبدربه در ارجوزه یا تاریخ منظومی که برای عبدالرحمان خلیفه ٔ اموی اندلس سروده نام ...
دی دیال دی دیال . (فرانسوی ، اِ) ۞ ترکیبی است از 12 درصد اتیل مرفین و 88 درصد دیال بصورت قرصهای 125% گرمی که دارای خاصیت آرام کننده ٔ درد و خواب ...
1 2 3
نظرهای کاربران
چنور برهانی : شاهد مثال و معنی جدید برای کلمه ۲۱ دی ۱۳۹۰
صوتی است که برای افاده معنی تعجیل و شتاب در اول فعل امر آورند. (فروزانفر)
نشناختم قدر تو من تا چرخ می گوید ز فن دی بر دلش تیری بزن دی بر سرش خارا بیا
(غزلیات شمس 1/16/10)
این کلمه با تلفظ day در حال حاضر در گویش کردی مهاباد و موکریان به همین معنی به کار می رود.


شما می توانید از طریق صفحه گفتگو درباره واژه نظرات خود را راجع به این واژه ارسال کنید.

 

صفحه نخست | درباره لغتنامه دهخدا | نشانه های اختصاری | پیشنهادها و انتقادها | آداب استفاده و عضویت در لغت نامه | آخرین واژه های اضافه شده به لغت نامه